Osoba niepełnosprawna – jako kandydat do zatrudnienia

Ważne pytania

 Czy CV osoby niepełnosprawnej różni się od innych życiorysów?

Treść CV zależy od tego, czyj to jest życiorys, dlatego każde CV jest inne. Każdy z nas ma różne doświadczenia zawodowe, umiejętności, wykształcenie i inne cechy. Jedynie forma CV (jego wygląd) powinna odpowiadać pewnemu standardowi (opisanemu poniżej). To, że CV należy do osoby niepełnosprawnej, nie ma znaczenia. Opisz w nim siebie - swoje mocne strony. 

Czy w CV umieszczać informację o niepełnosprawności?

To pytanie, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Jeżeli chcesz korzystać z ulg i uprawnień przysługujących niepełnosprawnemu pracownikowi, w Twoim interesie leży poinformowanie pracodawcy o posiadanym orzeczeniu. W innym przypadku nie jest to konieczne. Musisz się jednakże liczyć z ryzykiem, jakie niesie dla Ciebie praca na nieodpowiednim stanowisku lub w nieodpowiednim środowisku pracy. Zawsze o dopuszczeniu osoby do pracy decyduje lekarz medycyny pracy, który na wniosek pracodawcy musi wystawić zaświadczenie lekarskie o zdolności do wykonywania pracy na danym stanowisku.  

Czy w liście motywacyjnym umieszczać informację o niepełnosprawności?

Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna, podobnie jak przy CV. Można umieścić informacje dotyczące niepełnosprawności. Należy to zrobić, jeżeli niepełnosprawność powoduje potrzebę korzystania z pewnych udogodnień technicznych. Staraj się jednak wskazać pracodawcy, w jaki sposób radzisz sobie z realizacją postawionych przed Tobą zadań. Wyjaśnij sprawy, które dla Ciebie są oczywiste, lecz inne osoby mogły się z nimi nie zetknąć. Unikaj piętrzenia problemów - proponuj rozwiązania. List motywacyjny to szansa na prezentację kandydatury - przedstaw pracodawcy swoje umiejętności i atuty.  

Czy Internet może zwiększyć szansę na znalezienie pracy?

Komputer z dostępem do Internetu może być dla osoby niepełnosprawnej oknem na świat. Ułatwia zdobycie informacji, pozwala łatwo i szybko przesłać dane, daje szansę podnoszenia własnych kwalifikacji, zdobycia nowych znajomości. Internet otwiera też zupełnie nowe możliwości poszukiwania pracy i podjęcia zatrudnienia. W Sieci nie ma barier psychologicznych, społecznych, architektonicznych - niepełnosprawność w niczym tu nie przeszkadza. Spróbuj, może to propozycja właśnie dla Ciebie? Oferty pracy zamieszczane są w kilkunastu największych krajowych portalach. Większość portali oferuje też możliwość umieszczenia CV w bazie internetowej, do której mają dostęp pracodawcy. Pracodawcy kontaktują się z wybranymi kandydatami przez e-mail. Wiele instytucji zajmujących się pomocą poszukującym pracy ma swoje strony WWW, na których oprócz konkretnych ofert pracy można znaleźć ciekawe informacje z zakresu poruszania się po rynku pracy, Niektóre polskie firmy umieszczają ogłoszenia o pracy wyłącznie na własnych witrynach firmowych. Można więc wysyłać swoje dokumenty aplikacyjne bezpośrednio do firm, Swoje strony mają też profesjonalni pośrednicy pracy. W takim wypadku również należy przesłać do nich aplikacje lub wypełnić specjalnie przygotowane ankiety.

Dostępu do Internetu szukaj:
- w gminnych centrach informacji; ich zadaniem jest zapewnienie mieszkańcom małych miejscowości i terenów wiejskich dostępu do wszechstronnej wiedzy i informacji zamieszczanych w Internecie, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień rynku pracy, szkoleń, podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz pełnej gamy usług teleinformatycznych. Są to miejsca przyjazne dla osoby poszukującej zatrudnienia i stworzone właśnie z myślą o Tobie! Informacje o infocentrach w swej okolicy uzyskasz w urzędach gminy, urzędach pracy,
- w publicznych bibliotekach i czytelniach,
- w kawiarenkach internetowych,
- w niektórych organizacjach pozarządowych (w tym Sejmikach Osób Niepełnosprawnych).

Pamiętaj! Szukając pracy przez Internet, przede wszystkim należy mieć założone internetowe konto pocztowe. Tę usługę bezpłatnie oferuje większość polskich portali. Z konta będziesz wysyłał dokumenty aplikacyjne do pracodawców i odbierał ich oferty. Wysyłając swoje dokumenty drogą elektroniczną, należy pamiętać, aby były one napisane w ogólnodostępnym programie tekstowym i zawierały adnotację, iż wyraża się zgodę na przetwarzanie danych osobowych. 

Czy telepraca to szansa dla niepełnosprawnych?

Internet otwiera też możliwość znalezienia zatrudnienia w formie telepracy. Telepraca to praca na odległość, wykonywana poza biurem firmy, dla której wykonujemy zlecenie:
- niezbędny w tej pracy jest komputer połączony z Internetem (najlepiej tzw. - sztywnym łączem). Czasami firmy same wyposażają pracowników w potrzebny sprzęt,
- telepracownikiem może być osoba wykonująca pracę na własny rachunek (samozatrudnienie) lub zatrudniona przez firmę i objęta regulacjami prawa pracy.

Na odległość można wykonywać w zasadzie wszystkie prace polegające na zbieraniu, przetwarzaniu lub świadczeniu informacji oraz wytwarzaniu produktów i usług w postaci elektronicznej. Najprostszą formą telepracy są np.: przyjmowanie zamówień na zakup towarów i usług (telemarketing), badania teleankietowe, wprowadzanie danych, przepisywanie i edycja tekstów, komputerowy skład tekstów. Bardziej zaawansowana telepraca to np.: analiza danych, projektowanie systemów, projektowanie stron WWW, tłumaczenia, księgowość komputerowa, redagowanie serwisów internetowych.

Telepraca może być szansą dla osób niepełnosprawnych, gdyż:
- praca wykonywana jest w domu, co jest dużym ułatwieniem dla osób mających kłopoty z poruszaniem się. Gotowe efekty pracy przekazywane są firmie  w sposób elektroniczny,
- osobie niewidomej lub niesłyszącej komputer zastępuje oko lub ucho. Odpowiedni sprzęt komputerowy: wyposażenie głośnomówiące, "dźwiękowa" klawiatura, system generowania mowy likwidują bariery w komunikacji werbalno-wzrokowej - podstawowy problem w znalezieniu zatrudnienia przez te osoby.

Telepracownik powinien posiadać następujące umiejętności i predyspozycje: dobrą organizację pracy, samodyscyplinę, umiejętność samodzielnego rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji, chęć ustawicznego kształcenia się i podnoszenia kwalifikacji, umiejętności informatyczne.  

Jak mówić o swojej niepełnosprawności w czasie rozmowy kwalifikacyjnej?

Osoba niepełnosprawna nie powinna zakładać złej woli ze strony pracodawcy. Pozwól rozmówcy czerpać ze swojej wiedzy na temat niepełnosprawności. Pomóż mu spojrzeć na świat z Twojej perspektywy. Wytłumacz, w jaki sposób radzisz sobie z różnymi czynnościami, jakie ułatwienia techniczne mogą Ci pomóc, co nie stanowi dla Ciebie problemu. Staraj się przekazać pracodawcy, że "niepełnosprawność to normalna sprawa".

Rozmowa kwalifikacyjna, której uczestnikiem jest osoba niepełnosprawna, niewiele różni się od innych rozmów o pracę. Ważnym czynnikiem, mającym znaczenie w przypadku zatrudniania osób niepełnosprawnych, jest orzeczenie lekarskie o możliwości wykonywania danej pracy. Przed podjęciem starań o dane stanowisko warto zasięgnąć opinii lekarza lub doradcy zawodowego.

Na czym polega praca asystenta osoby niepełnosprawnej?

Asysta jest to pomoc w komunikowaniu się z otoczeniem, a także w czynnościach niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika niepełnosprawnego na stanowisku pracy. Konieczność korzystania przez osoby niepełnosprawne z asysty musi być udokumentowana zaświadczeniem o zasadności pomocy, wydanym przez lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad tym pracownikiem. Zaświadczenie przedstawia się staroście, wnioskując o środki z PFRON. Liczba godzin przeznaczonych na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu przez asystenta nie może przekraczać 20 proc. liczby godzin asystenta w miesiącu. Wysokość zwrotu stanowi iloczyn kwoty najniższego wynagrodzenia i ilorazu liczby godzin w miesiącu przeznaczonych na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu i miesięcznej liczby godzin pracy osoby niepełnosprawnej w miesiącu. Brzmi kompletnie niezrozumiale?

Oto przykład:
Jan Kowalski będący osobą niepełnosprawną wymagającą asysty przepracował w miesiącu 140 godzin. Jego asystent przepracował 160 godzin. Asysta wynosiła 18 godzin (czyli rzeczywiście asysta stanowiła mniej niż 20 proc. czasu pracy asystenta). Najniższe wynagrodzenie to 824 zł (do rozliczeń bierzemy najniższe wynagrodzenie z grudnia poprzedniego roku). Obliczenie będzie wyglądało tak:
(824 zł x 18 h): 140 h = 105, 94, przy czym 18 h < (160x0,2) Zwrot kosztów zatrudnienia asystenta pracownika niepełnosprawnego zachodzi, gdy rozlicza się otrzymane przez pracodawcę dofinansowanie do wynagrodzenia (metoda rozliczania podwyższonych kosztów).  

Jakie są obowiązki pracodawcy w sytuacji wypadku przy pracy?

Osobie zatrudnionej, która w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku, pracodawca jest obowiązany wydzielić lub zorganizować odpowiednie stanowisko pracy z podstawowym zapleczem socjalnym, nie później niż w okresie trzech miesięcy od daty zgłoszenia przez tę osobę gotowości przystąpienia do pracy. Zgłoszenie to powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia uznania za osobę niepełnosprawną. Nie dotyczy to przypadków, gdy wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było naruszenie przepisów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przez pracownika z jego winy lub jego stanu nietrzeźwości - udowodnione przez pracodawcę.

Jeżeli pracodawca nie wydzieli lub nie zorganizuje w przepisanym terminie stanowiska pracy, obowiązany jest dokonać, w dniu rozwiązania stosunku pracy z tą osobą, wpłaty na Fundusz w wysokości piętnastokrotnego przeciętnego wynagrodzenia za pracownika.

Magda Gorczyca, Katarzyna Karczmarczyk, Anita Siemaszko, Mariusz Świerczyński
Więcej informacji na stronie www.niepelnosprawni.info

Czas pracy

Czas pracy osoby niepełnosprawnej zależy od orzeczenia stopnia niepełnosprawności.

• przy lekkim stopniu, czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo;
• przy znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności czas pracy nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo.

Wskazany wymiar czasu pracy musi być stosowany od następnego dnia po przedstawieniu pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności.

Osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. Zakazu tego nie stosuje się w dwóch przypadkach:

• w stosunku do osób zatrudnionych przy pilnowaniu;
• w przypadku gdy na wniosek osoby zatrudnionej lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne lub z powodu jego nieobecności lekarz sprawujący opiekę nad daną osobą wyrazi na to zgodę. Koszt tych badań ponosi pracodawca.

Osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas dodatkowej przerwy wynosi 15 minut i jest wliczany do czasu pracy (dodatkowa przerwa 15 minut + 15 minut przerwy, wynikające z Kodeksu pracy = 30 minut przerwy).

Dodatkowy urlop

Płatne zwolnienia z pracy

Zwolnienie udzielane jest na podstawie wniosku lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny, który musi określać rodzaj i czas trwania turnusu. Podstawą wypłaty wynagrodzenia za czas zwolnienia jest dokument potwierdzający pobyt na turnusie, wystawiony przez organizatora turnusu.

Podstawa prawna:
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i spo-łecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z 27 sierpnia 1997 r. (Dz. U.
Nr 123 poz. 776 z późn.zm.) i rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 22 maja 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania zwolnień od pracy osobom o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym (Dz. U. Nr 100, poz. 929). 

Orzeczenie i co dalej?

Każdy ma prawo do pracy. Gwarantuje je Konstytucja RP. Pozostaje wybór, czy chce się pracować? Nie może tego zabronić żadna instytucja ani adnotacje typu: "Całkowicie niezdolny do pracy", "Praca - nie dotyczy", "Żadna praca", widniejące na orzeczeniach. Niestety, te niefortunne sformułowania odstraszają pracodawców, a potencjalnym pracownikom przeszkadzają uwierzyć w swoje możliwości. Warto coś z tym zrobić.

Do 1997 r. funkcjonowały komisje lekarskie ds. inwalidztwa i zatrudnienia przy ZUS. Przyznawały I, II lub III grupę inwalidzką. W 1997 r. system orzekania o niepełnosprawności stał się bardziej skomplikowany.

Do uzyskania renty lekarz orzecznik ZUS wydaje orzeczenia o niezdolności do pracy natomiast do przysługujących uprawnień i ulg służy stopień niepełnosprawności, nadawany przez Powiatowe Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Funkcjonują też "stare" grupy inwalidzkie, więc są trzy sposoby opisywania osób niepełnosprawnych.

Przypadek 1: "Żadna praca"

Ten zapis widnieje czasem na orzeczeniach ZUS starego typu (grupy inwalidzkie). Wiele osób przyzwyczaiło się do niego, a właściwie do myśli, że ma zakaz pracy. Tak sądzą też pracodawcy, którzy mogą nie nadążać za stale zmieniającymi się przepisami.

Przypadek 2: "Zatrudnienie - nie dotyczy"

Powiatowe Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności stosują podział na trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki. Oprócz tego określają wskazania, w tym dotyczące zatrudnienia. Często (szczególnie dawniej) osobom ze znacznym stopniem niepełnosprawności wpisywano: "Zatrudnienie - nie dotyczy". Mogło to oznaczać, że na wniosek zainteresowanego Zespół nie rozpatrywał możliwości pracy. Jak jednak zapis taki odbierze pracodawca?

Przypadek 3: "Całkowicie niezdolny do pracy"

Swoiste piętno wypala ZUS. Skoro dawną I grupę określa obecnie "całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji", natomiast II grupę "całkowicie niezdolny do pracy", to nie można się dziwić pracodawcom, że po przeczytaniu takiego dokumentu nie widzą możliwości zatrudnienia osoby niepełnosprawnej. Często i sami posiadacze wspomnianego orzeczenia tej możliwości nie widzą.

Co robić?

Przede wszystkim należy uświadomić sobie, że żaden zapis typu: "Praca - nie dotyczy" nie oznacza zakazu pracy.

W myśl art. 4 ust. 5 Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dn. 27.08.1997 r. (Dz. U. 97.123.776 z późn. zm.): "Zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której mowa w ust. 1 lub 2, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadku uzyskania pozytywnej opinii Państwowej Inspekcji Pracy o przystosowaniu przez pracodawcę miejsca pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej".

Przypadek 1.
Jeśli ma się stare orzeczenie o I grupie inwalidzkiej z adnotacją: „Żadna praca”, to nie warto za każdym razem tłumaczyć pracodawcy, że ten zapis tak naprawdę nie ma znaczenia. Warto natomiast zgłosić się do zgodnego ze swoim miejscem zamieszkania Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (dopóki istnieje, bo są plany zmian w systemie orzecznictwa).
To nic nie kosztuje. Tam otrzyma się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale trzeba przypilnować, by wśród wskazań nie wpisano np. „Zatrudnienie - nie dotyczy” lub „Zatrudnienie - w zakładach pracy chronionej”. W razie czego należy się od wskazań (ale nie od stopnia niepełnosprawności) odwoływać - do skutku - opierając się na cytowanej ustawie. Dopiero wtedy, ze znajomością tego przepisu i ze stworzonym na jego podstawie dokumentem z Zespołu, należy pojawić się u pracodawcy. O starym orzeczeniu z I grupą inwalidzką i adnotacji: „Żadna praca” nie trzeba wspominać.

Przypadek 2.
Jeżeli już się ma (nawet od lat) orzeczenie powiatowego Zespołu o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak z adnotacją: „Zatrudnienie
- nie dotyczy” lub „Zatrudnienie - w zakładach pracy chronionej”, należy się odwołać do organu, który wydał orzeczenie na podstawie cytowanej ustawy. Terminy odwołań są krótkie, ale jedynie w przypadku starań o zmianę stopnia niepełnosprawności, a tu przecież stopnia nie chce się zmieniać. Adnotacja powinna ulec zmianie np. na: „Zatrudnienie - na stanowisku przystosowanym”. Wtedy będzie to zgodne z ustawą i klarowne dla potencjalnego pracodawcy.

Przypadek 3.
Nie warto również prezentować podczas rozmowy kwalifikacyjnej orzeczenia ZUS o „całkowitej niezdolności do pracy”, a szczególnie o „całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji”.
Te nieszczęsne sformułowania potrafią skutecznie odstraszyć pracodawcę, który może nie wiedzieć, że jest to niezdolność do pracy w konkretnym zawodzie czy w pewnej grupie zawodów. Dlatego też warto udać się do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, który na podstawie dokumentu z ZUS wyda orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - w pierwszym i o znacznym stopniu - w drugim przypadku.
Trzeba jednak uważać. Podjęcie pracy o podobnym charakterze jak ta, ze względu na którą otrzymało się orzeczenie o niezdolności do pracy, może spowodować utratę prawa do świadczeń. Cofnie je lekarz orzecznik, który stwierdzi, że skoro ktoś pracuje, to dlaczego ma mieć orzeczenie o niezdolności do tego rodzaju pracy.

Zarówno na podstawie zaświadczenia z ZUS, jak i z Zespołu można uzyskać prawo do 7-godzinnego dnia pracy albo dłuższego urlopu. Dlatego do pracodawcy warto iść z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie prezentować tego drugiego z ZUS. Nie jest przestępstwem „ukrycie” tego gorzej brzmiącego. Terminologia używana w orzecznictwie jest czasami sztuczną przeszkodą. Nawet „znaczny stopień niepełnosprawności” nie brzmi tak, jak: „I grupa - żadna praca” albo: „Całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji”.

Bądź pierwszym, komentującym ten artykuł